Vloerkleed of tapijt laten reinigen

Een kelim is vlakgeweven: geen pool, geen knopen, aan beide zijden bruikbaar. Vuil zit daardoor niet onderin een poolbos maar tussen de inslagdraden, en een kelim is dun genoeg om relatief snel door te wassen en weer droog te zijn. De aandachtspunten zitten elders. De schering- en inslagdraden lopen strak langs elkaar, zodat een kelim die nat is en aan één kant wordt getrokken scheef kan trekken; hij moet plat en op spanning drogen. En de warme rood- en oranjetinten van plantaardig geverfde wol zijn de kleuren die het snelst willen doorlopen in aangrenzend wit of crème. Daarom testen wij de kleurechtheid per kleur voordat er water bij komt.

Ook de franjes zijn bij een kelim geen versiering maar de uiteinden van de scheringdraden — het weefsel zelf. Zijn die versleten, dan hoort het herstel bij de behandeling en niet erna.

Bij een Perzisch tapijt — Nain, Tabriz, Heriz, Kashan, Isfahan — zit de wollen pool geknoopt op een fundament van katoen of wol. Die pool werkt als een filter: fijn zand zakt naar beneden en blijft jarenlang onderin liggen. Uit een kleed dat een paar jaar in een gang heeft gelegen komt vaak kilo's droog zand. Dat zand is niet alleen vuil, het schuurt de wolvezels van onderaf kapot bij iedere stap. Grondig ontstoffen is daarom de belangrijkste stap, en die stap gaat vooraf aan het wassen.

Bij het wassen zelf zijn twee dingen bepalend: temperatuur en zuurgraad. Te heet water en te alkalische middelen halen het lanoline uit de wol, waarna het kleed dof wordt en sneller weer vuil aantrekt. Een fijn geknoopt kleed met een hoge knoopdichtheid — een Nain bijvoorbeeld — heeft een korte, dichte pool die weinig water opneemt maar veel spoeling nodig heeft; een grof geknoopte Heriz gedraagt zich precies andersom. Hetzelfde geldt voor andere oosterse tapijten uit Turkije, Afghanistan en de Kaukasus.

Een Marokkaanse berber van het Beni Ouarain-type heeft een lange, losse pool van ongeverfde schapenwol, meestal in room- of ivoorwit met donkere ruiten. Twee dingen maken hem lastig. Ten eerste het volume: die dikke pool neemt veel water op, een natte berber is zwaar, en de droogtijd is de langste van alle typen. Ten tweede de ongeverfde wol, die bij te langzaam drogen geel kan uitslaan. Gecontroleerd drogen is bij een berber dus geen detail maar het halve werk.

Na het drogen ligt de lange pool plat en door elkaar; die moet weer in de richting worden gekamd, anders blijft het kleed er vervilt uitzien terwijl het schoon is. Een Boucherouite is een ander verhaal: die is geknoopt van gerecyclede textielresten, met stukjes katoen, wol en synthetisch materiaal door elkaar. De kleurechtheid verschilt daar per lapje en is niet te voorspellen, dus daar wordt per kleur getest.

Een gabbeh is grof geknoopt uit zware, handgesponnen wol, met weinig knopen per vierkante centimeter en een hoge pool. Het is het robuustste type in onze collectie en kan een grondige behandeling goed hebben. Juist door die open, hoge pool zit vuil er diep in en komt het er ook weer goed uit — mits het kleed eerst goed wordt ontstoft. Handgesponnen wol is bovendien ongelijk van dikte, waardoor een gabbeh na reiniging vaak zichtbaar levendiger van kleur wordt dan de eigenaar verwachtte. Nat is hij zwaar; ook hier bepaalt het drogen de doorlooptijd.

Een patchwork is samengesteld uit stukken van verschillende oude tapijten, aan elkaar gezet en meestal afgewerkt met een geweven achterkant. Dat maakt het het meest onvoorspelbare type om te reinigen, om drie redenen. De stukken komen uit kleden van verschillende herkomst, leeftijd en verfmethode, dus de kleurechtheid verschilt letterlijk per vlak. De naden en de rugbekleding reageren anders op water dan de pool zelf en kunnen ongelijk krimpen. En veel patchworks zijn na het samenstellen nog overgeverfd om één egale toon te krijgen; die oververf zit aan de buitenkant van de vezel en is minder vast dan de oorspronkelijke kleur.

Een patchwork gaat daarom nooit zonder voorwerk het water in. Er wordt per vlak op kleurechtheid getest, er wordt met zo min mogelijk water gewerkt, en het kleed droogt plat en snel om migratie tussen de vlakken te voorkomen. Levert een test op één vlak al kleurafgifte op, dan bespreken wij dat met u voordat er iets gebeurt.

Bij vintage vloerkleden gaat het vaak om oudere tapijten waarvan de pool is afgeschoren en die daarna in één toon zijn overgeverfd. Net als bij patchwork geldt: die tweede kleurlaag is aangebracht na de productie en is doorgaans minder kleurvast dan de oorspronkelijke, plantaardige verf in de kern van de vezel. Ook is de pool korter en het fundament dichter bij de oppervlakte, waardoor slijtplekken en zwakke plekken eerder aan het licht komen. Wij testen daarom eerst en werken met beperkte hoeveelheden vocht.

Zijde is de uitzondering op vrijwel alles wat hierboven staat. Zijdevezels bevatten geen lanoline, verliezen aan sterkte zodra ze nat zijn en zijn gevoelig voor alkalische middelen en voor wrijven. Water laat op zijde bovendien snel kringen achter, en een platgelopen zijden pool geeft licht anders terug, wat als vlek wordt aangezien terwijl het schaduwwerking is. Zijden kleden en kleden met zijde-accenten worden daarom met de grootst mogelijke terughoudendheid behandeld: zo min mogelijk vocht, altijd eerst een test op een onopvallend stukje, en geen enkele stap zonder overleg met u. Voor zijde geldt geen tarief per vierkante meter; daar maken wij altijd een aparte offerte voor. Weet u niet zeker of uw kleed zijde bevat, breng het dan langs — aan glans, gewicht en de achterkant is dat meestal snel vast te stellen.

• Afmeting. Het aantal vierkante meters is het vertrekpunt, maar nooit het hele verhaal.
• Techniek en poolhoogte. Een vlakgeweven kelim vraagt minder behandeltijd dan een hoogpolige berber of gabbeh van hetzelfde formaat.
• Materiaal. Wol op katoen is de standaard waarop het tarief van €35 per m² is gebaseerd. Zijde, zijde-accenten en fijn geknoopt werk vragen een voorzichtiger en dus arbeidsintensievere aanpak, en gaan op offerte.
• Mate en soort vervuiling. Algemeen doffe wol is iets anders dan huisdierurine, oude vetvlekken of rookgeur; daarvoor geldt de vlekkenbehandeling vanaf €125.
• Kleurechtheid. Kleden waarbij de test kleurafgifte laat zien — patchwork, overgeverfde vintage, sommige plantaardige roden — vragen extra voorzorg.
• Herstelwerk. Franjes, randen, gaten en motschade worden apart begroot en staan los van de reiniging.

Reken op 2 tot 4 weken vanaf het moment dat wij het kleed ophalen of u het langsbrengt. Het wassen is daarbij niet het tijdrovende deel — drogen is dat. Een dunne kelim is aanmerkelijk sneller droog dan een dikke berber of gabbeh, en het seizoen speelt mee. Komt er restauratiewerk bij, dan is dat handwerk dat zich niet laat opjagen en kan het uitlopen; bij de offerte krijgt u daarom een indicatie van de doorlooptijd voor úw kleed.

• Stofzuigen in de richting van de pool, zonder kloppende of roterende borstel. Bij een kelim op lage zuigkracht en met enige regelmaat aan beide zijden.
• Franjes met de hand uitkammen in plaats van erover stofzuigen; de zuigmond trekt ze los.
• Het kleed af en toe een halve slag draaien, zodat slijtage en verkleuring door daglicht gelijkmatig verdeeld raken.
• Een antislip-ondertapijt gebruiken. Dat scheelt schuiven en houdt zand van de harde vloer uit het fundament.
• Een verse vlek meteen deppen — van buiten naar binnen, met een schone witte doek en lauw water.
• Bij twijfel over een vlek een foto sturen voordat u zelf iets probeert.

• Wrijven of boenen. Daarmee duwt u de vlek dieper en verviltert u de wol.
• Heet water, stoomreinigers of een wasmachine. Wol krimpt, plantaardige kleuren lopen uit.
• Bleekmiddel, soda, waspoeder, allesreiniger of vlekkenspray uit de supermarkt. Die zijn te alkalisch voor wol en zetten kleuren blijvend om.
• Een natte plek laten liggen of het kleed vochtig oprollen. Vocht in het fundament geeft geur, schimmel en kleurmigratie.
• Drogen in de volle zon of op de verwarming.
• Een kleed met motschade opgerold wegzetten in de hoop dat het overgaat.

Amstelveen ligt het dichtst bij voor wie uit Amsterdam, Amstelveen, Haarlem of Zaanstad komt. Hilversum is de dichtstbijzijnde galerie voor wie uit het Gooi komt — Bussum, Laren, Blaricum, Naarden, Baarn — en voor Almere en Utrecht. Groningen ligt het gunstigst voor Noord-Nederland, van Assen en Leeuwarden tot Drachten, Emmen en Hoogeveen. Woont u verder weg, stuur dan eerst foto's; dan weet u of de rit de moeite waard is voordat u een kleed in de auto tilt.

Zelf brengen is het eenvoudigst en het snelst: opgerold past het grootste deel van onze kleden op de achterbank of in een stationwagen. Lukt dat niet — bij een groot of zwaar kleed, of als u niet mobiel bent — dan halen wij het op en brengen het na de behandeling weer terug, in heel Nederland, voor €75.